По трагичната смрт на малолетното девојче во Богданци, Здружението „Новинари за човекови права“-НЧП објавува отворено писмо до надлежните институции, со кое уште еднаш повикува на итно преиспитување на системот за заштита од родово базирано насилство, утврдување одговорност за евентуалните институционални пропусти и суштински законски промени што ќе придонесат за спречување на фемицидот.

НЧП ги повикува Владата, Министерството за правда, Собранието и сите надлежни институции сериозно да пристапат кон експлицитно воведување на фемицидот како посебно кривично дело во Кривичниот законик, по примерот на Италија, која во 2025 година усвои закон со кој фемицидот се препознава како самостојно кривично дело.

Иако во Северна Македонија уште од 2023 година, со измените на член 123 од Кривичниот законик, е предвидено убиството на жена или девојче при вршење родово базирано насилство да се третира како потежок облик на убиство, терминот „фемицид“ сè уште не е експлицитно именуван и уреден како самостојно кривично дело.

Токму затоа НЧП смета дека е неопходно да се направи следниот законски чекор – фемицидот да добие сопствена правна дефиниција, јасни критериуми за негово препознавање, истражување и санкционирање, како и соодветни механизми за следење и превенција.

Италијанскиот модел, со воведувањето на член 577-бис во Кривичниот законик, покажува дека фемицидот може да биде препознаен како посебно кривично дело, со што се нагласува родово базираната природа на ваквите убиства.

Фемицидот не е само убиство. Тој е најекстремната форма на родово базирано насилство, често поврзана со контрола, закани, дискриминација и одземање на правото на жената самостојно да одлучува за својот живот.

Трагедијата во Богданци повторно го отвора прашањето дали постојните механизми за заштита се доволно ефикасни и дали институциите навремено ја препознаваат опасноста, особено кога станува збор за малолетни девојчиња.

НЧП нагласува дека законското препознавање на фемицидот мора да биде проследено со задолжителна процена на ризик, координирано институционално постапување, ефикасно спроведување на заштитните мерки и утврдување одговорност во случаи на институционални пропусти.

Не смееме да чекаме уште една трагедија за да го направиме она што одамна е неопходно – да го препознаеме фемицидот, да го именуваме во законот и, пред сè, да го спречуваме.

Во продолжение го објавуваме интегралното отворено писмо на Здружението „Новинари за човекови права“ до надлежните институции.

 

 

ОТВОРЕНО ПИСМО

УШТЕ ЕДНО ДЕВОЈЧЕ НЕ Е МЕЃУ НАС – КОЛКУ ПРИЈАВИ СЕ ПОТРЕБНИ ЗА ДРЖАВАТА ДА ЗАШТИТИ ЕДЕН ЖИВОТ?

Скопје, 4 ноември 2026 година

До: Владата на Република Северна Македонија, Министерството за внатрешни работи, Министерството за социјална политика, демографија и млади, Јавното обвинителство, центрите за социјална работа и сите надлежни институции

Здружението „Новинари за човекови права“ (НЧП) изразува длабока тага, револт и сериозна загриженост по трагичната смрт на 17-годишното девојче во Богданци, случај што според првичните информации на Обвинителството се истражува како можно убиство и самоубиство.

Имаше само 17 години. Имаше право на детство, образование, љубов, слобода, безбедност и иднина. Денес таа иднина е прекината.

Особено вознемирувачки се информациите дека на трагичниот настан му претходеле пријави за насилство и закани, како и изречени мерки за заштита од семејно насилство.

Овие сознанија отвораат сериозно прашање:

Ако институциите биле известени дека едно малолетно девојче е изложено на опасност, дали биле преземени сите неопходни мерки за да се заштити нејзиниот живот?

Не тврдиме дека институционалните пропусти се веќе утврдени. Но бараме независно, темелно и транспарентно испитување на постапувањето на сите надлежни органи.

Насилството врз жените и девојчињата не смее да се третира како приватна работа, семејно недоразбирање или трагична љубовна приказна.

Заканата не е љубов. Контролата не е грижа. Насилството не е конфликт меѓу двајца еднакво одговорни партнери.

Кога жртвата е малолетна, државата има дополнителна обврска да обезбеди навремена, координирана и ефикасна заштита во согласност со најдобриот интерес на детето.

НЧП јавно бара:

  1. Целосно и транспарентно расветлување на случајот. Бараме да се утврдат сите околности на смртта на малолетната девојка, како и хронологијата на претходните пријави за насилство, закани и институционални интервенции.
  2. Испитување на институционалното постапување. Дали полицијата, обвинителството и надлежните социјални служби навремено ја процениле опасноста? Дали бил изработен индивидуален план за заштита? Дали изречените мерки биле спроведувани и надгледувани? Дали биле земени предвид возраста на девојчето и ризикот од повторување или ескалација на насилството?
  3. Утврдување одговорност доколку се констатираат пропусти. Секое евентуално непостапување, несовесно постапување или неуспех во примената на законските механизми за заштита мора да биде испитано и соодветно санкционирано.
  4. Итна ревизија на системот за процена на ризик. Пријавите за закани по живот, физичко насилство, контрола и прогонување мора да активираат соодветни механизми за заштита, особено кога жртвата е дете.
  5. Посебни протоколи за заштита на малолетни девојчиња изложени на партнерско насилство. Потребна е задолжителна координација меѓу полицијата, центрите за социјална работа, образовните институции, здравствените установи и обвинителството.
  6. Систематска едукација за препознавање на насилството. Во училиштата мора да се развиваат програми за препознавање на психолошко, физичко, сексуално и дигитално насилство, контролирачко однесување и опасни закани во партнерските односи.
  7. Забрзување на правните и институционалните мерки за спречување на фемицидот. Потребни се јасни механизми за рано предупредување, заштита и институционална отчетност, со посебно внимание на девојчињата и младите жени.

Ова не смее да остане само уште една вест во црната хроника.

Како организација која повеќе од две децении работи на заштита на човековите права, родова еднаквост и правата на децата, НЧП предупредува дека борбата против родово базираното насилство не може да се сведе на кампањи, декларации и симболични активности.

Потребни се функционални институции, професионална одговорност, континуирана превенција и мерки што навистина спасуваат животи.

НЧП, во рамките на своите активности за унапредување на законската и институционалната заштита од фемицид, повикува на итна национална дискусија за заштитата на девојчињата и младите жени од партнерско насилство, со учество на институциите, организациите за човекови права, стручната јавност и младите.

Воедно, ги повикуваме медиумите да известуваат одговорно, без сензационализам, без романтизирање на насилството и со целосно почитување на достоинството и приватноста на малолетната жртва и нејзиното семејство.

На семејството му изразуваме најдлабоко сочувство.

Не сакаме повеќе минути молчење за изгубени девојчиња. Сакаме институции што ќе реагираат додека тие се живи.

Не е доволно насилството да биде пријавено. Жртвата мора да биде заштитена.

Ниту едно девојче не смее да го плати со живот неуспехот на системот да ја препознае и спречи опасноста.

Со почит,

Здружение „Новинари за човекови права“ – НЧП

Скопје, Република Северна Македонија

 

#СтопЗаФемицидот #ПравдаЗаЖените #StopFemicide #JournalistsForHumanRights #JHR #EndViolenceAgainstWomen #GenderEquality #HumanRights #MAECI #ItalianMinistryOfForeignAffairs #CooperazioneItaliana #Italy #NorthMacedonia